Viêm xoang là bệnh rất thường gặp ở nước
ta nên không tránh khỏi xu hướng một số bệnh tổn thường ở vùng xoang, mà đều
cho ngay là viêm xoang, hơn nữa khi các bệnh, tổn thương cũng có vài dấu hiệu
như viêm xoang, sự nhầm lẫn có thể xảy ra ngay cả khi đã được các thầy thuốc
khám mũi – xoang hay đã chụp phim Xquang, cắt lớp vi tính mũi – xoang.
Do đó, cần lưu ý, xem xét đầy đủ trước
chẩn đoán viêm xoang nhất là khi đưa ra các quy định can thiệp phẫu thuậtxoang.
1. Ung thư sàng
hàm
Là bệnh cần được lưu ý nhất để tránh
chẩn đoán nhầm với viêm xoang vì biện pháp xử trí khác biệt, có thể đưa đến hậu
quả tai hại.
Ung thư sàng hàm dễ chuẩn đoán lầm với
viêm xoang vì cũng có những triệu chứng tương tự, hơn nữa có thể gặp trên người
đã bị viêm xoang trước hay thâm chí đã được phẫu thuật xoang trước (lúc đó thực
sự là viêm xoang sau này mới bị ung thu hóa thành ung thư sàng hàm)
Trong những tháng, năm đầu mới bị ung
thư sàng hàm có triệu chứng như viêm xoang, ngạt mũi, chảy mũi mủ, đau nhức
vùng xoang, nhức đầu, … chụp phim Xquang cũng có dấu hiệu như viêm xoang với
khối u mềm như pôlip ở mũi – xoang.
Cần có mấy điểm cần lưu ý:
+
Ung thư sàng hàm
chủ yếu gặp ở người có tuổi thường 40 – 50 tuồi trở lên, hiếm gặp ở người trẻ:
20 – 30 tuổi, rất hiếu thấy ở trẻ em, gặp ở nam nhiều hơn nữ.
+
Ung thư sàng hàm
hay gặp ở những người tiếp xúc với nhiều loại thuốc trừ sâu, nhựa đường, mạt
cửa gỗ (thợ xẻ gỗ, nhất là gỗ cứng) … cũng gặp ở người nghiện thuốc lá, nghiện
rượu với tỷ lệ cao hơn.
+
Ung thư sàng hàm
chỉ bị một bên xoang nên với những người bị viêm xoang một bên, đã được mổ
xoang, lấy pôlip mũi xoang một bên nhiều lần cần được lưu ý.
Về triệu chứng nếu quan
sát, theo dõi chu đáo cũng thấy các đặc điểm khác với viêm xoang
+
Chảy mũi mủ
thường lẫn với máu, xì mũi thấy dây máu đen, mủ luôn có mùi hôi, thồi rõ
+
Thường có dấu
hiệu tê, từ vùng má – mũi bên bệnh hay nửa bên mặt
+
Khối u giống như
pôlip ở mũi nhưng chạm vào dễ chảy máu, nếu soi mũi thấy gồm nhiều khối, có thể
có loét, quanh có máu, mủ bám.
Khi ung thư sàng hàm đã
tiến triển dễ phân biệt hơn:
+
Nhức đầu thường
xuyên hơn, có đau nhức trong hốc mắt.
+
Chảy mũi mủ thối
rõ, có lẫn máu hay dây đen máu đen
+
Hay bị chảy máu
mũi
+
Có thể thấy: nề
phồng rãnh mũi má một bên
Mắt bị lồi ra ngày càng
rõ hơn, đau nhức, liếc mắt hạn chế, nhìn mờ, chảy nước mắt
Răng hàm trên bên bệnh
có vài cái bị đau, lung lay, dễ chảy máu hoặc có sưng loét vùng lợi chân răng.
+
Chụp Xquang ,
nhất là phim cắt lớp vi tính (CTScan) thấy mờ đặc, có u trong xoang sàng – hàm
và quan trọng là thấy xương của xoang bị vỡ, mất từng đoạn
Ung thư sàng hàm như đã
nêu do tiến triểu chậm, ít di căn nên thường được coi là ung thư lành, nằm
trong khung xương của xoang nên cũng là loại ung thư, phẫu thuật lấy bỏ cho kết
quả khả quan.
Tuy nhiên, khác với
phẫu thuật ung thư cần lấy bỏ rộng rãi, triệt để nên không làm theo phẫu thuật
nội soi. Trước và sau phẫu thuật thường được kết hợp điều trị tia xạ và hóa
chất để không bị tái phát.
Ngược lại nếu chẩn đoán
lầm là viêm xoang tiến hành phẫu thuật nội soi hay cho rửa xoang, điều rị hằng
corticoid kéo dài, liều cao ung thư sàng hàm sẽ tiến triển bột phát nhanh đưa
tới di căn xa, vào não sẽ rất nguy hiểm.
2. U lành xoang
– mũi
Các u lành ở vùng xoang, mũi cũng dễ bị
chẩn đoán lầm với viêm xoang mạn. Các u thường gặp là u nang dịch hay nhầy, u
nang nặng, u nhầy.
Tùy theo vị trí, mức độ các u này trong
xoang khi chụp Xquang cũng thấy mờ đặc một phần hay toàn bộ xương như viêm
xoang hay pôlip trong xoang
U có thể đẩy vách ngăn xoang mũi gây
ngạt mũi, chảy mũi ít hay nhiều. Do đẩy phồng hay chèn ép niêm mạc nên cũng gây
tức, đau nhức trong xoang.
Các u lành này có đặc điểm tiến triển
chậm, có khi không gây triệu chứng gì, chỉ tình cờ kiểm tra, phát hiện thấy, ít
gây các đợt cấp với sốt, ngạt tắc mũi, chảy mũi mủ nhiều như viêm xoang mạn, u
lành cũng ít gây nhức đầu
Khi u đã quá to, hay ở các vị trí nhất
định, có thể gây tắc mũi một bên, sưng phồng rãnh, má hay cả vùng má hoặc vùng
trán, gốc mũi, sưng rãnh lợi môi, làm lung lay răng hàm trên hay gây lồi mắt
Chụp cắt lớp vi tính sẽ cho thấy rõ u ở
xoang nào, vị trí, kích thước của u, các thành xoang có thể bị ăn mỏng hoặc mất
một đoạn
Với các u lành chủ yếu là phẫu thuật lấy
bỏ khối u thường không gây khó khăn gì và ít tái phát.
Cần lưu ý: u xơ mũi họng nếu không lưu ý
dễ lầm với pôlip mũi – như đã biết pôlip mũi là tổn thương do viêm xoang, là u
lành, chỉ gây dấu hiệu duy nhất là nghẹt tắc mũi. U xơ mũi với bản chất cũng là
u lành, chủ yếu cũng gây ngạt tắc mũi, khi soi khám mũi cũng thấy là một khối
mềm, mọng căng, nhưng khác với pôlip có chân bám ở niêm mạc lấy bỏ dễ, không
gây chảy máu, u xơ thường có chân bám rộng, ở xương nên khi lấy nếu không được
chuẩn bị chu đáo gây chảy máu dữ dỗi, rất khó cầm được nên nếu làm phẫu thuật
như lấy bỏ pôlip sẽ gây ảnh hưởng lớn
Đặc
điểm cần lưu ý:
-
U xơ mũi họng chủ
yếu gặp các em trai ở độ tuổi trưởng
thành khoảng 13 đến 18 tuổi
-
Khi mới bijchir
có thể phân biệt được với pôlip ở vị trí u thường ở sau hốc mũi, vòm họng (nên
gọi là u xơ vòm mũi họng)
-
Sau một thời gian
(có khi tới vài năm) u xơ phát triển to gây ngạt tắc hoàn toàn với một dấu hiệu
cần lưu ý là chảy máu cảm: chảy máu mũi tự cầm, chảy máu cam ngày càng nhiều,
luôn gặp gây tình trạng thiếu máu. Khi đó u xơ đã ăn lấn vào các tổ chức ở
xoang và quanh xoang nên là một phẫu thuật phức tạp khó khăn vì chảy máu nhiều
và phải lấy hết u xơ để tránh chảy máu và tái phát.
3. Hội chứng
đau nhức sọ mặt
Các hội chứng đau nhức sọ mặt mà thường gặp nhất là
hội chứng Migraine và đau thần kinh tam thoa (chi phối vùng mặt) không có tổn
thương, bệnh tích ở vùng mũi xoang mặt nhưng với đặc điểm đau nhức rõ rệt cùng
xoang mũi, thành từng cơn đau rất khó chịu, đau thường từ mũi lan ra vùng xoang
hàm (má), xoang trán hay xoang răng (phía trong trên hốc mắt) nên rất dễ nghĩ
tới viêm xoang nhất là khi trong cơn đau có ngạt mũi, chảy nước mũi (hội chứng
migraine), hoặc xảy ra ở người có viêm xoang dị ứng …
Nếu lưu ý thấy có sự khác biệt với viêm xoang:
-
Trong cơn đau
không kèm theo sốt như viêm xoang cấp hay đợt cấp
-
Các dấu hiệu như
ngạt mũi, chảy nước mũi chỉ xuất hiện trong cơn đau, ngoài cơn đau trở lại bình
thường, khác với viêm mạn hai triệu chứng này luôn có:
+
Luôn chỉ bị một
bên và ở một vùng nhất định trên mặt tùy theo từng loại hội chứng
+
Chụp Xquang các
xoang có thể hoàn toàn sáng, bình thường hoặc chỉ mờ nhẹ, không có các tổn
thương rõ
Hôi chứng đau nhức sọ mặt chủ yếu điều trị nội khoa
với các thuốc giảm đau, kháng viêm, kháng histamin. Kháng sinh không có tác
dụng gì, có thể thực hiện tiêm phóng bế giảm đau
Không tiến hành phẫu thuật với hội chứng đau nhức sọ
mặt vì không có tổn thương ở mũi xoang, hơn nữa việc tiến hành phẫu thuật (do
lầm là viêm xoang) lại làm cho các cơn đau nhức sau đó tăng lên.
